HOE WORDEN ELPEES GEMAAKT?

Stap 4 - maken van de stamper (de “stempel”)

Hoe worden elpees gemaakt

Home

Wat is de stamper (stempel) precies?

De stamper is een metalen schijf die in principe het omgekeerde is van de elpee, in fototermen zou je kunnen zeggen: het negatief. Er is sprake van pieken in plaats van groeven. Voor een elpee zijn twee stampers nodig, voor de beide zijden van de elpee. De stampers worden in een pers geplaatst om de uiteindelijke elpee te persen.

Het maken van de stamper (foto en filmclip van you tube)

Hoe wordt de stamper gemaakt?

We hebben een masterschijf (lacquer of DMM). Zowel de lacquer als de DMM-platen zijn gemaakt van hoogwaardig aluminium met daaroverheen een laagje celluloselak (lacquer) of koper (DMM). Celluloselak wordt het meest gebruikt vanwege het karakteristieke vinylgeluid en is perfect voor 12″ singles, de meeste LP’s en “luidere” muziek. DMM wordt vaak gebruikt voor “rustigere” muziek, denk aan ambient, jazz, singer-songwriter etc…, maar ook veel popalbums worden op DMM geknipt.

Het maken van de stamper 2 (foto en filmclip van you tube)

Oké, hoe gaat het nu verder?

 

Galvaniseren

Na het snijden van de master moeten de stampers (de stempels) gemaakt worden van de lacquer- of DMM-platen. Dit gebeurt door middel van galvaniseren. De masters worden eerst gereinigd en besproeid met een dunne laag zilver en vervolgens in een reeks galvaniseerbaden geplaatst.

In deze baden krijgen de platen langzaam een dun laagje nikkel. Dit gebeurt middels een elektrisch geladen nikkeloplossing om metaal op het oppervlak van de verzilverde lak over te brengen. Dit gebeurt in twee fasen: de eerste is het opbouwen van een basislaag op de schijf met een lagere stroomsterkte en de tweede is het dikker maken van de plaat met een hogere stroom tot de gewenste dikte is bereikt.

 

Vader

In dit stadium onderkennen we twee opties en die hangen af van het basismateriaal: lacquer- of DMM. 

• Lacquer
  Bij de lacquer masterschijf wordt de celluloselak vernietigd zodra de metalen stempel eraf wordt getrokken. Nu hebben we een negatieve kopie van de master, die de vader wordt genoemd. Vanaf hier gebruiken we de vader om een spiegelkopie van zichzelf te maken, op dezelfde manier waarop we de master gebruikten om de vader te maken. Dit heet de moeder. Als je erover wilt nadenken in termen van biologie van de derde klas: de vader heeft ribbels en de moeder heeft groeven.
  
  
• DMM
  Als sprake is van DMM hoeft geen moeder te worden gemaakt omdat de stempel van een harder materiaal is en indien nodig vaker gebruikt kan worden. Deze versie is dus al in zekere zin een bruikbare stempel.

 

Moeder

Omdat de moeder een negatief van een negatief is, is het in wezen een exacte kopie van de master, maar dan van metaal. Deze wordt vaak afgespeeld op een draaitafel om te controleren op eventuele onzuiverheden voordat verder kan worden gegaan. Van deze nikkelplaten worden de stempels gemaakt en gebruikt in de vinylpers. Bij de kwetsbare lak en grotere oplages wordt eerst een moederplaat gemaakt waar nieuwe stempels van kunnen worden gemaakt als deze beschadigd of kapot zijn. Bij DMM is dit niet nodig omdat de snijplaat van een harder materiaal is en indien nodig vaker gebruikt kan worden.

 

Stempels

Nadat de vader en moeder zijn gemaakt, wordt de moeder schoongemaakt en vervolgens gebruikt om stempels te maken. Deze lijken op vaders omdat ze negatieve kopieën zijn van de lacquer en ribbels hebben. Stampers worden naar de persfabrieken gestuurd en worden gebruikt om vinylplaten daadwerkelijk uit te stempelen of te persen. Van de vader kunnen we 3 moeders maken, en van elke moeder 5 stempels. En met elke stempel kunnen 300-700 (soms tot 1000) vinylplaten worden gemaakt!

 

We hebben nu een ruwe stempel. Hierna is het noodzakelijk om deze voor te bereiden op de persmachines. De stempels moeten nog worden gevormd en bijgesneden om in de persvormen op de platenpersmachines te passen.

 

Polijsten

De achterkant van de stempel moet absoluut vlak en glad zijn – vrij van onvolkomenheden die de kwaliteit van de pers zouden kunnen aantasten. De stempel wordt op een speciaal roterend wielapparaat geplaatst en handmatig met de hand geschuurd met verschillende kwaliteiten (van grof tot fijn) schuurpapier dat de achterkant van de stempel fijn polijst. Op de voorkant van de stempel wordt een zacht fluwelen kussen aangebracht om beschadiging van het gegroefde oppervlak te voorkomen.

Centreren

Vinylplaten zullen tijdens het afspelen zelfs de kleinste excentriciteit vertonen. Het fysieke midden van de plaat moet bijvoorbeeld ook precies het midden zijn van de spiraalvormige groef waarin het geluid zich bevindt. Het is daarom noodzakelijk dat het centrale gat van de stempel absoluut nauwkeurig is. Tijdens het centreringsproces wordt de stempel in het midden van een roterend wielapparaat geplaatst en magnetisch vastgeklemd met stelschroeven. Het vergrote beeld van de groeven van de stempel wordt vervolgens via een microscoop op een scherm bekeken. Tijdens het draaien corrigeert de operator handmatig de positie van de stempel door middel van de schroeven, zodat de groef gecentreerd wordt binnen het tolerantieveld. Zodra de stempel in de juiste positie staat, maakt de machine een centraal gat volgens de gewenste afmeting.

 

Trimmen

De randen van de stempel moeten worden bijgesneden om te passen bij de vereiste diameter van het uiteindelijke formaat van de plaat – die van formaat tot formaat kan verschillen. De stempel wordt bevestigd aan een snijmachine bestaande uit een roterende schijf met een snijmes, en wordt gesneden op de sjabloonafmetingen van 320 mm, 265 mm of 192 mm. De scherpe randen van de stempel worden vervolgens handmatig gepolijst.

 

Vormen

Om de stempel stevig op de stempelmatrijs te klemmen en op zijn plaats te houden tijdens het persproces, vormt een speciale machine de randen van de stempel aan de omtrek en centrale boring. Deze laatste stap wordt uitgevoerd op een speciale pers die, onder druk, de randen van de stempel vormt en vormgeeft.

 

De stempel is nu klaar om te worden gebruikt voor vinylproductie.

Lacquer vs DMM
(deepgrooves.eu)

Elektrolyse
(https://welcometo1979.com)

Voorbereiding
(http://www.gzvinyl.com)

Persen van de elpee

Home